Khởi đầu từ con số 0 trên vùng đất “chết”
Thôn Tuấn Tú (xã An Hải, huyện Ninh Phước, Ninh Thuận nay thuộc xã Phước Dinh, tỉnh Khánh Hòa) từng là nỗi ám ảnh với người nông dân bởi cái nắng cháy và những dải cát khô cằn. Ông Hùng Ky, Giám đốc HTX dịch vụ tổng hợp Tuấn Tú (HTX Tuấn Tú), nhớ lại những ngày đầu đơn độc đào giếng tìm nước giữa vùng đất hoang vu không một bóng người.
Năm 2009, ông quyết định đưa cây măng tây về trồng thử nghiệm trên 1.000 mét vuông đất cát. Quyết định này vấp phải sự hoài nghi lớn từ cộng đồng. Bà con cho rằng làm nông nghiệp trên cát là điều không tưởng, tốn kém điện nước và lo ngại về đầu ra của một loại cây hoàn toàn xa lạ.
Tuy nhiên, bằng sự kiên trì và tinh thần của một người tiên phong, ông đã tự mình dò dẫm, chứng minh hiệu quả của loại cây trồng này.
Để khắc phục nghịch cảnh thiên nhiên, ông Hùng Ky và các thành viên HTX đã áp dụng bộ giải pháp canh tác toàn diện như: Thay thế cây trồng truyền thống bấp bênh bằng măng tây, loại rau sạch lâu năm có giá trị kinh tế cao; Ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt hiện đại, giúp tối ưu hóa lượng nước và điện năng trên nền đất cát; Sử dụng nguồn phân bò hữu cơ dồi dào tại địa phương để bồi đắp dinh dưỡng cho đất, giúp cây măng phát triển khỏe mạnh và chống chịu bệnh tật tốt; Kiên quyết duy trì canh tác sạch, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để tạo dựng thương hiệu măng tây an toàn.
Từ những bước đi ban đầu đầy thử thách, mô hình trồng măng tây tại Tuấn Tú dần chứng minh hiệu quả. Những dải cát trắng ngày nào giờ đã được phủ xanh bởi các luống măng tây thẳng tắp. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mới, mô hình này còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho vùng đất từng được xem là “sa mạc”.
Diện mạo mới trên vùng đất cát
Từ một vùng cát trắng trải dài với khí hậu khắc nghiệt thôn Tuấn Tú hôm nay đã khoác lên mình một diện mạo khác. Những cánh đồng măng tây xanh mướt trải rộng, những con đường nội đồng được đầu tư bài bản, cùng những ngôi nhà kiên cố mọc lên san sát đã cho thấy sự thay đổi rõ rệt của vùng quê này.
Sự chuyển mình ấy gắn liền với mô hình liên kết sản xuất giữa HTX Tuấn Tú và Trang trại nông nghiệp hữu cơ Tiên Tiến (Trang trại Tiên Tiến). Trong gần một thập kỷ qua, mối hợp tác giữa doanh nghiệp và nông dân đã tạo nên chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững, giúp người dân địa phương từng bước ổn định sinh kế và nâng cao thu nhập.
Theo các thành viên HTX, thành công của mô hình liên kết này được xây dựng trên nền tảng của ba yếu tố cốt lõi: niềm tin, sự đồng hành và đầu ra ổn định.
Trước hết là sự minh bạch và thấu hiểu giữa doanh nghiệp và người nông dân. Khác với nhiều mô hình hợp tác mang tính áp đặt, Trang trại Tiên Tiến lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt, chia sẻ rủi ro cùng bà con. Doanh nghiệp không đặt nặng chỉ tiêu sản lượng mà luôn cân nhắc yếu tố thời tiết, dịch bệnh hay điều kiện canh tác thực tế. Chính sự thấu hiểu này giúp người trồng măng tây yên tâm đầu tư công sức cho cây trồng vốn đòi hỏi nhiều thời gian và kỹ thuật.
Yếu tố thứ hai là sự hỗ trợ toàn diện về tài chính và kỹ thuật. Cây măng tây không phải loại cây có thể thu hoạch trong thời gian ngắn; phải mất gần 9 tháng chăm sóc liên tục, từ khâu làm đất, xuống giống đến quản lý dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh, người nông dân mới bắt đầu có thu hoạch. Trong giai đoạn đầu, Trang trại Tiên Tiến đã hỗ trợ giống cây, vốn mua phân bón, đồng thời cử cán bộ kỹ thuật thường xuyên hướng dẫn quy trình trồng và chăm sóc. Nhờ vậy, nhiều hộ dân lần đầu tiếp cận cây trồng mới vẫn có thể duy trì sản xuất ổn định.
Quan trọng hơn cả là cam kết bao tiêu sản phẩm. Gần thập kỷ qua, toàn bộ sản lượng măng tây của các hộ liên kết đều được doanh nghiệp bao tiêu, giúp nông dân không phải lo lắng về đầu ra. Nhờ chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao và nhu cầu thị trường tăng mạnh, măng tây Tuấn Tú hiện thường rơi vào tình trạng cung không đủ cầu.
Hiệu quả kinh tế từ cây măng tây đã tạo nên sự thay đổi rõ rệt trong đời sống của người dân, đặc biệt là cộng đồng người Chăm tại địa phương. Nhiều hộ trước đây chỉ trông chờ vào các loại cây trồng ngắn ngày, thu nhập bấp bênh, nay đã có nguồn thu ổn định. Những căn nhà mới khang trang dần thay thế nhà tạm, một số gia đình còn đầu tư phương tiện vận chuyển hoặc mở rộng diện tích sản xuất, kết hợp chăn nuôi để tăng thu nhập.
Đừng để “nút thắt” thủ tục làm lung lay mô hình nông nghiệp bền vững
Tuy vậy, theo ông Hùng Ky hành trình phát triển của mô hình nông nghiệp hữu cơ này cũng không hoàn toàn bằng phẳng. Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức ngày càng rõ nét đối với sản xuất nông nghiệp. Trận mưa lớn kéo dài vào cuối năm 2025 đã khiến nhiều diện tích măng tây bị ảnh hưởng, năng suất giảm so với các năm trước. Bên cạnh đó, một số hộ dân vẫn gặp khó khăn trong việc đầu tư hệ thống tưới tự động hay tiếp cận các giải pháp công nghệ hiện đại để nâng cao hiệu quả canh tác.
Không chỉ đối mặt với yếu tố tự nhiên, chuỗi liên kết sản xuất giữa HTX Tuấn Tú và Trang trại nông nghiệp hữu cơ Tiên Tiến hiện còn gặp một số vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính phát sinh sau giai đoạn sáp nhập tỉnh. Theo đại diện HTX, việc một số thủ tục hành chính chưa được giải quyết dứt điểm trong thời gian qua đã khiến doanh nghiệp gặp không ít khó khăn trong quá trình hoàn thiện hồ sơ pháp lý. Sự chậm trễ này phần nào tạo áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sự ổn định của chuỗi liên kết thu mua nông sản mà đơn vị đã duy trì nhiều năm qua với bà con nông dân địa phương.
Trong bối cảnh chuỗi liên kết đã được xây dựng và duy trì suốt nhiều năm, việc chậm trễ trong giải quyết thủ tục có thể khiến cả doanh nghiệp lẫn nông dân không khỏi lo lắng. Bởi phía sau những cánh đồng măng tây trù phú hôm nay là sự gắn kết chặt chẽ giữa người sản xuất và doanh nghiệp bao tiêu, một mô hình hợp tác được xem là hướng đi hiệu quả trong phát triển nông nghiệp hiện đại.
Chính vì vậy, nhiều hộ dân và thành viên HTX bày tỏ kỳ vọng các cơ quan chức năng, đặc biệt là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, sẽ sớm xem xét, tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục hành chính phát sinh sau sáp nhập. Việc giải quyết kịp thời các vấn đề pháp lý không chỉ giúp doanh nghiệp Tiên Tiến yên tâm tiếp tục đầu tư, mở rộng sản xuất mà còn góp phần giữ vững chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản đã được hình thành bền vững trong nhiều năm qua.
Một môi trường quản lý thông thoáng, minh bạch và ổn định sẽ là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục đồng hành cùng người nông dân. Khi các thủ tục được giải quyết thuận lợi, chuỗi giá trị măng tây tại địa phương sẽ có thêm điều kiện phát triển, góp phần bảo đảm sinh kế cho hàng trăm hộ dân và thúc đẩy nông nghiệp địa phương đi theo hướng bền vững, hiện đại hơn.
Bởi với người dân nơi đây, những luống măng tây không chỉ đơn thuần là cây trồng mang lại thu nhập. Đó còn là biểu tượng của niềm tin và hy vọng về một tương lai ổn định, nơi nông nghiệp có thể tiếp tục phát triển ngay trên vùng đất cát từng được xem là khắc nghiệt.
